रोबोटिक्स और एआई बदलेंगे भारत की स्वास्थ्य व्यवस्था, सर्जरी से आगे बढ़कर निदान और उपचार में बढ़ेगी भूमिका: डॉ. जितेंद्र सिंह

नई दिल्ली, 2 अक्टूबर (आईएएनएस)। केंद्रीय विज्ञान एवं प्रौद्योगिकी तथा पृथ्वी विज्ञान राज्य मंत्री (स्वतंत्र प्रभार) डॉ. जितेंद्र सिंह ने शुक्रवार को कहा कि भारत में स्वास्थ्य सेवाओं का अगला चरण रोबोटिक्स, आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस (एआई) और नैनोसाइंस से संचालित होगा। उन्होंने कहा कि रोबोटिक्स अब केवल सर्जरी तक सीमित नहीं रहेगा, बल्कि भविष्य में निदान, उपचार और थेरेपी सहित चिकित्सा के लगभग हर क्षेत्र में इसकी महत्वपूर्ण भूमिका होगी।

राष्ट्रीय राजधानी में आयोजित सोसाइटी ऑफ रोबोटिक सर्जरी (एसआरएस इंडिया 2026) के अंतरराष्ट्रीय सम्मेलन को संबोधित करते हुए डॉ. सिंह ने कहा कि रोबोटिक्स, एआई और नैनो टेक्नोलॉजी मिलकर एक ऐसा एकीकृत स्वास्थ्य पारिस्थितिकी तंत्र तैयार करेंगे जो मरीजों की व्यक्तिगत जरूरतों के अनुरूप उपचार प्रदान करने में सक्षम होगा।

खुद एक चिकित्सक और डायबेटोलॉजिस्ट रहे डॉ. सिंह ने कहा कि रोबोटिक्स को केवल सर्जिकल तकनीक के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए। वर्तमान में रोबोटिक सर्जरी इसका सबसे ज्यादा दिखाई देने वाला उपयोग है, लेकिन आने वाले समय में रोबोटिक मेडिसिन, रोबोटिक एंडोक्राइनोलॉजी और रोबोटिक कार्डियोलॉजी जैसे नए क्षेत्र विकसित हो सकते हैं। उन्होंने इसकी तुलना एआई से करते हुए कहा कि जैसे एआई आज चिकित्सा की अनेक विशेषज्ञताओं में उपयोग हो रही है, वैसे ही रोबोटिक्स का दायरा भी तेजी से बढ़ेगा।

उन्होंने कहा कि दुनिया अब फ्रंटियर टेक्नोलॉजीज के युग में प्रवेश कर रही है, जहां एआई, बायोटेक्नोलॉजी, न्यूक्लियर मेडिसिन, नैनोटेक्नोलॉजी और रोबोटिक्स स्वास्थ्य सेवाओं में बड़े बदलाव ला रहे हैं। भविष्य की चिकित्सा व्यवस्था आनुवंशिक जानकारी पर आधारित निदान और व्यक्तिगत उपचार पद्धतियों पर अधिक निर्भर होगी।

डॉ. सिंह ने आगे कहा कि एक ही बीमारी से पीड़ित दो मरीजों के लिए उपचार का तरीका अलग हो सकता है, क्योंकि उनका जीन प्रोफाइल, जीवनशैली, खानपान और पर्यावरणीय परिस्थितियां अलग-अलग होती हैं। प्रिसिजन मेडिसिन की अवधारणा इसी व्यक्तिगत अंतर को ध्यान में रखकर विकसित की जा रही है।

उन्होंने जीनोम इंडिया कार्यक्रम का उल्लेख करते हुए कहा कि इस पहल के तहत अब तक 10,000 लोगों का जीन अनुक्रमण किया जा चुका है। उन्होंने उम्मीद जताई कि भविष्य में भारत हर नवजात शिशु का जीन अनुक्रमण करने की दिशा में भी आगे बढ़ सकता है।

मंत्री ने कहा कि 1.4 अरब से अधिक आबादी वाले देश में इतने बड़े स्तर के आनुवंशिक आंकड़ों का विश्लेषण और प्रबंधन केवल एआई और रोबोटिक्स जैसी उन्नत तकनीकों की मदद से ही संभव होगा। इससे रोगों की प्रारंभिक पहचान, जोखिम मूल्यांकन और व्यक्तिगत उपचार रणनीतियों को विकसित करने में सहायता मिलेगी।

डॉ. सिंह ने नैनोमेडिसिन की संभावनाओं पर भी प्रकाश डाला। उन्होंने कहा कि स्वास्थ्य क्षेत्र की कई पुरानी चुनौतियों का समाधान नैनो तकनीक के माध्यम से संभव हो सकता है। उदाहरण देते हुए उन्होंने बताया कि ओरल इंसुलिन विकसित करने के प्रयास जारी हैं और नैनो-स्तर की तकनीकें दवाओं की डिलीवरी प्रणाली को अधिक प्रभावी बना सकती हैं।

उन्होंने कहा कि नैनो तकनीक-आधारित नवाचार न केवल दवाओं के प्रभाव को बेहतर बना सकते हैं, बल्कि बीमारी प्रबंधन और उपचार के नए रास्ते भी खोल सकते हैं।

--आईएएनएस

डीबीपी

डिस्क्लेमरः यह आईएएनएस न्यूज फीड से सीधे पब्लिश हुई खबर है. इसके साथ न्यूज नेशन टीम ने किसी तरह की कोई एडिटिंग नहीं की है. ऐसे में संबंधित खबर को लेकर कोई भी जिम्मेदारी न्यूज एजेंसी की ही होगी.

Continue reading on the app

ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨਾਪਾਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨਾਕਾਮ, ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ BSF ਦੀ ਫਾਇਰਿੰਗ ’ਚ ਦੋ ਢੇਰ

 ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਘੁਸਪੈਠ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਰਾਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕੀ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ. ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਮੁਸਤੈਦ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਭਾਂਪ ਲਿਆ ਅਤੇ ਘੁਸਪੈਠੀਆਂ ’ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ. ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦੋ ਘੁਸਪੈਠੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਇੱਕ ਵਾਪਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਹੱਦ ਵੱਲ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ.

ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਹਲਚਲ

ਇਹ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਦੀ ਰਾਜੋਕੇ ਬਾਰਡਰ ਆਊਟ ਪੋਸਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਹੈ. ਰਾਤ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਾਢੇ ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ ਸੀ. ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਚੱਟਨਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ੱਕੀ ਲੋਕ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ. ਡਿਊਟੀ ’ਤੇ ਮੁਸਤੈਦ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਲੱਗੀ ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਨੇੜੇ ਹੋ ਰਹੀ ਹਲਚਲ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਭਾਂਪ ਲਿਆ. ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ.

ਚੇਤਾਵਨੀ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼

ਜਦੋਂ ਘੁਸਪੈਠੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਆ ਗਏ ਤਾਂ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੁਕਣ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ. ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਆਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਉਹ ਰੁਕੇ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲੱਗੇ. ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ.

ਫਾਇਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਢੇਰ, ਇੱਕ ਫਰਾਰ

ਜਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫਾਇਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਘੁਸਪੈਠੀ ਮਾਰੇ ਗਏ. ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਾਥੀ ਵਾਪਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਹੱਦ ਵੱਲ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ. ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਤੀਜੇ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਹੈ.

ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਸਘਣ ਤਲਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ

ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ. ਸਵੇਰ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ. ਜਵਾਨ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਜੁਟੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ ਮਾਰੇ ਗਏ ਘੁਸਪੈਠੀਆਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ, ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਜਾਂ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਖੇਪ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਕੋਈ ਸਥਾਨਕ ਮਦਦਗਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ.

ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੀ ਪੈਨੀ ਨਜ਼ਰ

ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘੁਸਪੈਠ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ. ਕਦੇ ਡਰੋਨ ਰਾਹੀਂ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਭੇਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਸਤੇ ਤਸਕਰਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਤਾਜ਼ਾ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਚੌਕਸੀ ਵਰਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ.

Continue reading on the app